Waarom constructieve journalistiek niet (altijd) over oplossingen gaat

Constructieve journalistiek, wat is dat nu eigenlijk? Misschien kunnen we dat wel het best illustreren door te wijzen op wat het níet is. Vandaag: de Jump to Solutions. 

Als journalisten of studenten proberen uit te leggen wat constructieve journalistiek is, zeggen ze vaak: ‘dat is toch iets met oplossingen’?

En ja, CoJo is oplossingsgericht, toekomstgericht en handelingsgericht, zo verkondig ook ik overal. Maar wat ik daar altijd bij vertel is: die oplossingen, die kun je niet zomaar uit de lucht plukken en als een los eindje achter je verhaal plakken.

Goede CoJo is net zo kritisch en rigoureus in het blootleggen van oplossingen als een goede onderzoeksjournalist is in het opsporen en analyseren van problemen. Hoofdzonde nummer één voor constructieve journalisten is dan ook de eerste de beste oplossing die je aantreft kritiekloos te omarmen.

CoJo vraagt niet alleen ‘wat kan hier aan gedaan worden?’, maar ook ‘welke oplossing werkt wel en welke niet?’ Niet iedereen met een plan verdient direct een podium.

De neiging om gemakzuchtig een oplossing achter een verhaal aan te plakken noem ik ook wel de ‘Jump To Solutions’. Lees meer daarover bij Solutions Journalism Network, dat eens zeven verschillende voorbeelden van mislukte constructieve journalistiek op een rij gezet heeft.

Hoe RTL-Z een constructief item over klimaatverandering maakte …

Vooral bij berichten over de opwarming van de aarde kom je nogal vaak zo’n Jump to Solutions tegen. Om wegzap- of doorklikmomenten te voorkomen springen veel media direct door naar een veelbelovende oplossing: een start-up met een innovatief idee, een nieuwe technologie die er veelbelovend uitziet. Iets met windmolens of zonnepanelen. Plak er een foto van blije mensen in een grasveld bij en je item is klaar.

Journalist Frederieke Hegger liet deze week bij RTL Z zien hoe het óók kan. Ze begon het nieuwsbulletin – hoogst ongebruikelijk – met een persoonlijk getoonzette introductie.

Bekijk het fragment hier zelf terug. 

Ze legt in het item uit waarom ze openen met het nieuws dat de VN heeft aangekondigd dat de opwarming van de aarde wel eens 2 graden in plaats van 1,5 graad in 2040 zou kunnen zijn. Dat we afstevenen op een ramp, kortom.

Vervolgens spreekt ze de kijker direct aan door te zeggen: ‘studies wijzen uit dat jullie nu wegzappen’. Ze zegt dat velen – zij zelf ook – liever alleen over oplossingen horen, maar dat het tóch nodig is om eens bij de feiten rondom de opwarming van de aarde stil te staan.

Het item is ontzettend verhelderend (niet voor niets één van de zeven eigenschappen waar je constructieve journalisten aan herkent).

Het item stelt precies de goede vraag (‘wat maakt het eigenlijk uit, zo’n halve graad extra opwarming?’) en zet het nieuws in context door te laten zien hoe de pogingen om het Parijsakkoord te halen tot nu toe uitpakken. Bovendien blijft het item zowel weg van een gemakkelijke oplossing als bij even gemakzuchtig doemdenken of schouderophalen.

Geef je publiek ‘grip’ op de wereld

Zo geeft de kijker ‘grip’ op het ongrijpbare fenomeen genaamd de opwarming van de aarde. Dit woord ‘grip’ was niet voor niets het woord van het jaar in de trendrede van 2018.

CoJo staat of valt niet met het toevoegen van ‘oplossingen’, maar met het streven je publiek ‘grip’ ofwel ‘houvast’ te beiden. We hebben op Windesheim onze methode niet zonder reden de ‘Houvast’-methode genoemd.

Daar is dit item van RTL Z met vlag en wimpel in geslaagd. Ik ben benieuwd of het de redactie lukt om de prioriteit die ze aan het klimaatprobleem hebben gegeven ook in andere uitzendingen een vervolg te geven. Bijvoorbeeld door op zoek te gaan naar welke oplossingen het beste werken om ons te behoeden voor de ramp die de VN middels dit rapport wilde aankondigen. 

Want de opwarming van de aarde verdient geen incidentele, maar structurele aandacht. Want zoals Hegger aan het begin van het item al zegt: misschien zeggen we over een aantal jaar wel dat het vreemd is dat we niet véél vaker met de opwarming van de aarde ons journaal openden.

FacebookTwitterLinkedInEmail