Waarom Windesheim constructieve journalistiek onderzoekt

In onderstaand verhaal maken we duidelijk waarom wij als opleiding Journalistiek van Windesheim constructieve journalistiek onderzoeken en doceren.

Inhoudelijke innovatie

Het laatste decennium heeft de discussie over hoe de journalistiek moet innoveren zich hoofdzakelijk geconcentreerd op nieuwe verdienmodellen en technologische innovaties. Die belangrijke discussie loopt nog volop. Onze opleiding volgt deze ontwikkelingen op de voet en doceert ze.

Daarnaast kiezen wij ervoor ook bij te dragen aan een discussie over inhoudelijke innovatie in de journalistiek. Het vertrouwen in ons metier staat onder druk en dat terwijl een democratische rechtsstaat en een open samenleving niet zonder een goed functionerende journalistiek kunnen. Wij willen samen met de vakbroeders nadenken over de vraag hoe journalistiek zich kan onderscheiden en legitimeren, nu iedereen zender is geworden en journalisten in toenemende mate worden gewantrouwd. Naast financiële en technologische innovatie is inhoudelijke vernieuwing hoogst noodzakelijk om de legitimering van het vak van de journalistiek voor de toekomst te borgen.

Constructieve journalistiek

Windesheim probeert dit door de lens van constructieve journalistiek. We zoeken het debat over de kansen van dit concept en zijn tevens alert op valkuilen. Het is een speurtocht naar hoe de journalistiek de discussie over oplossingen kan faciliteren in een samenleving die geconfronteerd wordt met complexe vragen omtrent klimaat, migratie, herverdeling van middelen, economische crisis, populisme, polarisatie. In essentie gaat het ons om de vraag hoe het publiek opnieuw inhoudelijk te verbinden aan die discussie en hoe de journalistiek daarbij een betrouwbare speler kan blijven. Een instrument dat de onder druk staande democratische rechtsstaat kan blijven dienen.

Studenten Journalistiek van Hogeschool Windesheim tijdens een workshop constructieve journalistiek.

Ons vertrekpunt is: welke manieren zijn er te vinden om journalisten optimaal te equiperen, opdat zij het publiek kunnen faciliteren in de zoektocht naar antwoorden op de complexe problemen waarvoor de samenleving wordt gesteld?

Constructieve journalistiek, zoals wij het zien, start bij de 5 klassieke w’s: wie, wat, waar wanneer, waarom. We hebben daar een zesde ‘w’ aan toegevoegd: Wat nu? Deze staat symbool voor het feit dat we denken dat journalistiek meer vooruit moet kijken. Niet moet stoppen bij de problemen en de schuldvraag, maar ook de discussie over oplossingen dient te faciliteren. Het oude model was: de journalistiek concentreert zich op wat niet werkt, en de verantwoordelijke samenleving lost het op. Dat model blijkt steeds minder effectief.

Daarom denken wij dat de journalistiek zich ook meer moet concentreren op wat wel zou kunnen werken.

Voorbeelden

Constructieve journalistiek onderschrijft de basisprincipes van kwaliteitsjournalistiek, zoals waarheidsvinding, het controleren van de macht, hoor en wederhoor, en kritische analyse. Het is gericht op het blootleggen van problemen, dilemma’s en misstanden, maar gaat dus verder. Niet alleen breken maar ook bouwen. Kritiek is een middel, geen doel. Constructieve journalistiek probeert het publiek te betrekken bij het verhaal, te verbinden aan het dilemma, uit te nodigen tot nadenken over oplossingen. Juist door de nieuwe perspectieven en alternatieven in beeld te brengen. Het concentreert zich op de toekomst, op mogelijkheden, op kracht en groei.

Constructieve journalistiek onderschrijft de basisprincipes van kwaliteitsjournalistiek, zoals waarheidsvinding, het controleren van de macht, hoor en wederhoor, en kritische analyse. Het is gericht op het blootleggen van problemen, dilemma’s en misstanden, maar gaat dus verder. Niet alleen breken maar ook bouwen.

Onlangs publiceerden we het magazine Wat Nu om de stand van het debat omtrent constructieve journalistiek weer te geven. Hierin presenteren we talrijke voorbeelden van nieuwsorganisaties en programma’s die experimenteren met constructieve elementen in hun journalistiek: zoals Tegenlicht, de Correspondent, Follow the money, de BBC, het VRT-journaal en regionale media als TC Tubantia. Tijdens het congres over constructieve journalistiek op 2 december bij Windesheim presenteerden we nog veel meer (inter)nationale voorbeelden.

Een ieder die zich een idee wil vormen van de thema’s en de variatie in nieuwsorganisaties die zich presenteerden tijdens het congres, kan grasduinen op deze site constructievejournalistiek.nl.

Afstandelijkheid versus onafhankelijkheid

Nog al eens wordt in de journalistiek afstandelijkheid als een voorwaarde voor onafhankelijkheid beschouwd, en worden deze begrippen als synoniemen gepresenteerd. Wij zijn tegen een te grote afstandelijkheid en voor meer journalistieke betrokkenheid bij de samenleving. In essentie is de journalistiek een metier dat het publiek belang moet dienen, de rechtsstaat moet ondersteunen, de burger dient te gidsen in de snel groeiende oceaan aan informatie.

Wij pleiten ervoor onafhankelijk te zijn, maar niet vanuit zogenaamde steriele professionaliteit. Door te werken met verschillende perspectieven.  Daar waar mogelijk in samenwerking met het publiek. Het debat over verschillende invalshoeken, oplossingsrichtingen en alternatieven faciliterend. Zo kan in betrokkenheid de onafhankelijkheid worden geborgd. Dit alles vanuit een diepgevoelde journalistieke drang om de complexe werkelijkheid van feiten, argumenten en opvattingen in kaart te brengen, deze te ontrafelen, te vertellen en weer te bevragen, opdat niemand de waarheid kan monopoliseren.

FacebookTwitterLinkedInEmail