Lector Liesbeth Hermans: Hoopvoller naar bed door constructieve journalistiek

De transfer van pionier Cathrine Gyldensted naar Zwolle en een groot internationaal congres: ‘Cojo’ is hot en Windesheim pakt groot uit. Maar stelt constructieve journalistiek echt allemaal zoveel voor, zijn journalisten wel klaar voor innovatie en zit het publiek überhaupt te wachten op deze stroming? Een kritisch gesprek met de pas aangestelde lector, Liesbeth Hermans (56).

U staat op een verjaardag als uw schoonbroer vraagt: ‘Goh, Windesheim. Wat doe je daar in die nieuwe functie?’

Liesbeth Hermans heeft de leiding over de groep die onderzoek doet naar constructieve journalistiek. Maar wat verstaat de onderwijsinstelling daar eigenlijk onder?
– Oplossingsgerichte frames
– Toekomstgerichte perspectieven en de manieren om op dat punt in de toekomst te komen
– Kritisch, maar niet cynisch
– Het tonen van mogelijkheden, kracht en groei
– Focus op publieke en democratische participatie aan het maatschappelijke debat
– Journalisten zorgen ervoor dat het publiek wordt betrokken bij het thema.

,,Dan zeg ik dat ik als lector leiding geef aan een groep die onderzoek doet naar de gevolgen van het toepassen van elementen uit constructieve journalistiek op het publiek. Maar daar bovenop vind ik het belangrijk dat we de nadruk leggen op het stimuleren van reflectie bij journalisten. Wat voor invloed heeft het verhaal dat ik schrijf op mijn publiek, welke selectie maak ik en in wat voor context plaats ik mijn verhaal?’’

Hoe ziet dat er concreet uit, als ik pakweg een stuk over treitervloggers in Zaandam schrijf?

,,Je vraagt je af in welk perspectief je de incidenten in Zaandam zet en hoe zich dat verhoudt tot wat er verder op die plek bij de Vomar-supermarkt gebeurt. Je denkt vooraf na over hoe je het verhaal opbouwt en overdenkt mogelijke invalshoeken die niet alleen op het incident ingaan.’’

Heb ik daar constructieve journalistiek voor nodig?

,,Met constructieve journalistiek ben je je meer bewust van de impact van het stuk op het publiek. In het geval van de vloggers: zet de kale beschrijving van het incident niet die hele wijk negatief op de kaart? Voor journalisten geldt vaak: geen conflict is geen verhaal. Maar door je af te vragen wat ten grondslag ligt aan het conflict, kun je over dat polariserende heen stappen. Uiteindelijk hoop ik dat mensen daardoor minder zwart-wit gaan denken.’’

Tekst gaat verder onder video

Niet geheel toevallig ben ik zelf een van de studenten die onderzoek doet naar constructieve journalistiek. Voor ik begon dacht ik: hup, een alinea met oplossingen en perspectieven op de toekomst toevoegen en klaar is Kees…

,,Leuk zo’n constructief verhaal, maar als lezers afhaken, moeten we daar ook reëel in zijn’’

,,Als dat is wat jij als journalist meeneemt uit deze opleiding, dan denk ik niet dat het helemaal gelukt is. Dan zouden we ons doel voorbij schieten. Al voor je begint aan je verhaal moet je nadenken over context, opbouw en impact van je stuk.”

Ik zie hoofdredacteuren het rekensommetje al maken: levert dit abonnees op?

,,Het is natuurlijk leuk om zo’n constructief verhaal over treitervloggers te maken, maar als lezers vervolgens afhaken, moeten we daar ook reëel in zijn. Maar The Guardian, Huffington Post en De Correspondent laten zien dat cojo goed kán scoren. Ook de Persgroep toont interesse in het concept. Zij wil – ook regionaal – relevanter zijn voor burgers. Niet alleen uit journalistiek oogpunt, ook door economische noodzaak. Constructieve journalistiek is een middel om dichter bij dat publiek te staan.”

Die discussie proberen we te voeden, om de beroepsgroep te helpen met de worsteling van afbrokkelende zekerheden: hoe dragen we nog bij aan de samenleving?”

Meer dan een hype dus?

,,Ja, omdat constructieve journalistiek niet van boven is opgelegd, maar uit onvrede met de huidige journalistiek van binnenuit is ontstaan, onder meer bij de Deense publieke omroep.”

Maar toch: schreeuwen we het niet teveel van de daken, voor iets wat nog in de kinderschoenen staat?

Na stilte: ,,Lastige vraag, omdat we nog niet weten of het gebruik van constructieve elementen journalisten bewuster maakt van de gevolgen van hun keuzes op mens en maatschappij. Maar het zijn niet alleen de Scandinavische landen waar dit speelt. De VRT in België is nu misschien een slecht voorbeeld (red. hoofdredacteur vertrokken), maar ook zij, The Guardian en de Huffington Post vragen zich af waar ze naartoe willen. Die discussie proberen we te voeden, om de beroepsgroep te helpen met de worsteling van afbrokkelende zekerheden: hoe dragen we nog bij aan de samenleving?”

Is het niet fascinerend dat juist de beroepsgroep die bericht over veranderingen in de wereld zelf zo traag op gang komt met vernieuwen?

,,Die verbazing deel ik wel. Maar je moet dat wel in historisch perspectief zien. De ontzuiling in Nederland kwam laat op gang en daarmee ook de professionalisering van de journalistiek. Na die ontzuiling streefde men juist extra hard voor het behoud van onafhankelijk en afstandelijkheid. Dat ging ten koste van de discussie over vernieuwing en leidde tot een loskoppeling met burgers.”

Waar staat constructieve journalistiek over tien jaar?

liesbeth_hermans_web-24

Communicatiewetenschapper Liesbeth Hermans (56) is sinds oktober 2016 lector Constructive Journalism bij Hogeschool Windesheim. Hermans promoveerde in 1998 aan de RU Nijmegen op beroepsmatig handelen van journalisten. Sinds 2000 is zij coördinator van de Master Media, Journalistiek en Nieuwsgebruik in Nijmegen. Vanaf 2011 tot 2016 was zij al aan Windesheim verbonden als Associate lector Media & Civil Society.

,,Hopelijk hoeft de opleiding er dan in het curriculum geen speciaal accent meer op te leggen, maar is het routine en zorgt nieuws voor een hoopvollere en positievere houding bij burgers en leidt dat tot een groter gevoel van betrokkenheid bij wat er in de wereld speelt. Want daarvoor is journalistiek een prachtig middel.”

FacebookTwitterLinkedInEmail