Terugblik manifest ‘verantwoordelijke journalistiek’

Vorige maand werd het manifest voor ‘verantwoordelijke journalistiek’ gepresenteerd. Het doel: media stimuleren om ‘het hele verhaal te vertellen’. Het zorgde voor een hoop debat.

Nu het stof is opgetrokken, vroegen wij ons af: hoe blikt initiatiefnemer Ralf Bodelier terug op zijn actie? Hij is tevreden. “Veel journalisten die reageerden zijn het in grote lijn met ons eens, ook al tekenden ze het manifest niet.”

 
Ralf Bodelier (1961) is journalist en schreef een tiental boeken. Hij is vooral geïnteresseerd in veranderingen wereldwijd. Sinds 2016 is hij leider van World’s Best News, een organisatie die schrijft over vooruitgang in de wereld.

Even het geheugen opfrissen; wat stond er ook alweer in het manifest? Mede-initiatiefnemer Marianne Lamers vertelde ons kort na de presentatie, dat media ook horen te berichten over trends en oplossingen. Anders geven journalisten een vertekend beeld van de werkelijkheid.

Maar niet iedereen is het ermee eens. Journalisten Wierd Duk en Arnold Karskens discussieerden er bijvoorbeeld over op Twitter. Anderen ventileerden hun mening in een column of interview.

Laten we de belangrijkste kritiekpunten langslopen. Het manifest zet aan tot gesjoemel met nieuwsfeiten, schreef journalist Roderick Veelo in een opiniestuk op de site van RTLZ. “Journalisten zijn er om nieuwsfeiten te verzamelen en context te geven om die feiten te begrijpen. Zorgen over beeldvorming zijn voor pr-bureaus.”
“Er komen miljoenen feiten op ons af en élke journalist maakt daaruit een kleine selectie. Veelo doet dat en wij doen dat uit. De meeste journalisten kiezen enkel voor het uitzonderlijke. Wij willen meer aandacht voor de regel, en de uitzondering duiden met historische en maatschappelijke tendensen en mogelijke oplossingen. Ik denk dat mijn keuze beter is.”

Volgens Veelo is de kern van het probleem dat jullie samenwerken met goede doelen.
“Wij hebben een onafhankelijk redactiestatuut, maar worden mogelijk gemaakt door een aantal Nederlandse NGO’s en de Gates Foundation. Waarom zou dat een probleem zijn? Via advertenties zijn het bedrijven die Veelo’s salaris betalen, en de overheid maakt de publieke omroep mogelijk. Dat is uitstekend, mits er een muur is tussen de redactie en de sponsoren.”

            

11 september presenteerde World’s Best News het manifest voor ‘verantwoordelijke journalistiek’. 85 journalisten tekenden het, waaronder Charles Groenhuijsen en Felix Meurders. Behalve de ondertekenaars reageerden nog eens tientallen journalisten met instemming. De Volkskrant en nu.nl nodigden de initiatiefnemers uit op de redactie.

Er staat ook op jullie site dat World’s Best News een initiatief is van jullie in samenwerking met goede doelen. Ik kan me voorstellen dat er mensen zijn die hier vraagtekens bij zetten.
“Ik weet niet precies weet hoe we het omschrijven. Even zoeken…. O ja, dat moeten we inderdaad duidelijker formuleren. We hebben in het verleden samen subsidie aangevraagd. Onze relatie met veel NGO’s is overigens een lastige. Zij benadrukken doorlopend het uitzonderlijke om geld op te halen. Journalisten nemen die berichten over, dat is juist het probleem.”

Media-ondernemer Jan Kees Emmer uitte kritiek in radioprogramma De Ochtend. Een journalist hoort misstanden aan de kaak te stellen, en is er niet om de wereld te verbeteren.
“Ik vind dat we de wereld moeten verbeteren. En dat vindt hij ook, want er moeten misstanden worden aangekaart. Hij heeft net zo goed een moreel uitgangspunt als ik. World’s Best News brengt alleen de vooruitgang, om te laten zien ‘kijk, dít zijn de fundamentele ontwikkelingen, dít zijn de regels onder de uitzonderingen’. Als ik de baas zou zijn van het journaal of een krant, zou ik óók aandacht besteden aan misstanden, anders verbetert er niets. Maar ik zou het doorlopend onderbouwen met trends en oplossingen.”

“Constructieve journalistiek is meer een methode. Wij gaan daar nog vóór zitten en wijzen op de morele verantwoordelijk-heid.”

Als ik je verhaal zo hoor, lijkt het alsof je het over constructieve journalistiek hebt. Is het niet verwarrend; nog een andere naam?
“Ja, eigenlijk wel he? Oplossingsjournalistiek, constructieve journalistiek, positieve journalistiek; we willen grotendeels hetzelfde. Toch vinden we een andere naam beter. Ik merkte namelijk dat veel journalisten afhaken bij de term constructieve journalistiek, en we willen hen óók bereiken. Daarnaast willen we de journalist vooral overtuigen dat hij verantwoordelijkheid draagt voor het wereldbeeld van zijn lezers of kijkers.”

Ulrik Haagerup schrijft in zijn boek Constructive News ook over ons scheve wereldbeeld, en het feit dat we daarvoor verantwoordelijk zijn.
“Dat klopt, het onderscheid is vrij minimaal. Maar constructieve journalistiek is meer een methode. Wij gaan daar nog vóór zitten en wijzen op de morele verantwoordelijkheid. We zeggen de journalist ‘door jou kijken we naar de wereld’. Je kunt als journalist zeggen ‘dat interesseert me niks’. Of het interesseert je wel, en je kiest vervolgens een manier om met deze verantwoordelijkheid om te gaan. Dit zou onder andere constructieve journalistiek kunnen zijn.”

Er zijn 83 mensen die het manifest getekend hebben. Ben je tevreden, of had je iets anders verwacht?
“Jawel, ik was al blij geweest met 25 handtekeningen. Er zijn ook leidinggevenden die positief zijn, maar zij weten niet of de redactie het onderschrijft. Daarom hebben ze niet getekend, maar ons uitgenodigd voor een gesprek. Ik heb daarnaast tientallen mails gehad van journalisten die instemmend reageerden, maar om verschillende redenen niet hebben getekend.”

“Ik heb de hoop dat er iets verandert.”

Waarom niet?
“De meesten willen zich niet verheffen boven anderen. ‘Wie ben ik om te zeggen dat collega’s niet verantwoordelijk werken?’ Anderen hebben moeite met het woord ‘beloven’. Ze weten niet of ze de belofte kunnen nakomen, maar proberen wel om bewuste keuzes te maken. Er zijn daarnaast mensen die nooit iets ondertekenen en dit manifest dus ook niet, ook al zijn ze het er grotendeels mee eens. Ik heb de hoop dat er iets verandert.”

FacebookTwitterLinkedInEmail